Park Narodowy Bory Tucholskie

Wersja polska English version Deutsch
Biuletyn Informacji Publicznej
Fundusze Europejskie

Grzyby jadalne i trujące, które najłatwiej pomylić


JADALNE NIEJADALNE LUB TRUJĄCE

czubajka kania
Macrolepiota procera

Wygląd:

  • kapelusz jasnobrązowy, młody kształtu pałeczki do bębna, później staje się wypukły, następnie płasko rozpostarty z garbkiem, popękany na duże włóknisto-strzępiaste łuski;
  • blaszki białe, gęste, wybrzuszone, wolne;
  • miąższ delikatny, biały, w trzonie zdrewniały, włóknisty, zapach orzechowy;
  • trzon białawy w jasne brązowawe łuseczki lub w zygzakowaty wzór, bardzo długi, smukły, pierścień podwójny, grubo błoniasty, przesuwalny.

Grzyb jadalny, do spożycia wykorzystuje się tylko kapelusz. Występuje w lasach liściastych pod bukami, rzadziej w iglastych, wybiera miejsca prześwietlone, często na skraju lasu.

muchomor zielonawy
(do niedawna: sromotnikowy) !
Amanita phalloides

Wygląd:

  • kapelusz oliwkowozielony, żółtozielony, biały rzadko z białawymi resztkami osłony, czasem z jaśniejszym brzegiem, młody półkolisty lub jajowaty, później wypukły, w końcu rozpostarty z drobnymi wyrośniętymi promienisto włókienkami, w stanie suchym jest matowy, a w wilgotnym – słabo błyszczący, brzeg nieprążkowany;
  • blaszki białe, gęste, wybrzuszone, wolne;
  • miąższ biały, pod skórą kapelusza żółtozielonkawy, delikatny, zapach miodowy, z wiekiem staje się nieprzyjemny. Nie wolno przeprowadzać próby smakowej!
  • trzon białawy często oliwkowozielony, pokryty zygzakowatym, szarozielonym, cylindryczny, ze szczytem nieco zwężonym, pełny, później walcowaty, podstawa bulwiasta, z częściowo odstającą, często porozrywaną lub całą białawą pochwą, pierścień białawy, obwisły i prążkowany, nie przesuwa się.

Grzyb śmiertelnie trujący. Zawiera amanitotoksyny, które uszkadzają wątrobę. Objawy zatrucia występują stosunkowo późno, gdy już wątroba została uszkodzona. W przypadku jakiegokolwiek podejrzenia, że zjadło się muchomora sromotnikowego (nawet jeśli nie mamy żadnych objawów), powinniśmy zgłosić się do szpitala.

Muchomor sromotnikowy mylony jest także z pieczarką. Pamiętajmy: pieczarki nie zbieramy w lesie, tylko na łąkach, a muchomor jest typowym leśnym gatunkiem. Należy on do grzybów mikoryzowych. Zatem dla biocenozy lasu odgrywa ważną rolę.

Grzyby zawierające amanitotoksyny- śmiertelnie trujące to także: muchomor jadowity i m. wiosenny, czubajeczki oraz hełmówka obrzeżona.

 smardz jadalny
Morchella esculenta

grzyb jadalny, CHRONIONY!!!
W Czerwonej liście roślin i grzybów Polski należy do kategorii „R” - rzadki

Wygląd:

  • owocniki od 6 do 20 cm wysokości, sama główka może mieć ok. 10 cm, blado-żółtawo-brązowe, tępo stożkowe, ale również mogą być jajowate, z głębokimi jamkami (układ przypomina plaster miodowy);
  • trzon białawy o powierzchni ziarnistej, często u podstawy rozszerzony;
  • cały owocnik jest pusty;
  • miąższ białawy, woskowaty, kruchy, zapach przyjemny, korzenny, smak łagodny.

Należy do coraz rzadszych grzybów w naszym kraju. Występuje w lasach liściastych (pod jesionami i wiązami, ale także pod drzewami owocowymi), rzadziej iglastych, nad brzegami rzek, potoków. Grzyb wiosenny.

piestrzenica kasztanowata
Gyromitra esculenta !

Wygląd:

  • owocniki do 9 cm szerokości, główka kasztanowa z odcieniem czerwonawym, kulista, bardzo nieregularnie i silnie pofałdowana, brzeg zrośnięty z trzonem;
  • trzon białawy, często krótki, nie zawsze wyraźnie ukształtowany, pofałdowany ze zgrubiała podstawą;
  • miąższ woskowy, kruchy. W całym owocniku występują nieregularnie puste przestrzenie.

Zapach bardzo słaby, smak łagodny. Grzyb ten w stanie surowym jest śmiertelnie trujący, obgotowany i suszony bywał jadany, ale nawet w takim stanie może wywoływać poważne zatrucia. Zawiera lotną substancję (gyromitrynę), którą można się otruć podczas obgotowywania, jeśli nie robi się tego pod wyciągiem. Jest to grzyb wiosenny.

gąska zielona
Tricholoma equestre

Wygląd:

  • kapelusz żółtozielony lub żółtobrązowy, pośrodku ciemniejszy, gładki, w młodym osobniku stożkowato wypukły, później płaski. Skórka naga lub drobnołuskowata, mazista, często z drobinami piasku;
  • blaszki od bladożółtych do siarkowożółtych, średnio gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem;
  • trzon cylindryczny, pełny, powierzchnia najpierw z podłużnymi włóknami, później gładka, żółta, żółto zielonkawa;
  • miąższ twardy, kruchy, biały, po przekrojeniu zmienia zabarwienie. Smak słodko orzechowy, zapach świeżo zmielonej mąki.

Pospolity.

gąska siarkowa
Tricholoma sulphureum

Wygląd:

  • kapelusz żółtobrązowy, pośrodku ciemniejszy, gładki, w młodym osobniku stożkowato wypukły, później płaski;
  • blaszki jaskrawożółte, szeroko ustawione, grubawe, wycięte z ząbkiem;
  • trzon cylindryczny, pełny, powierzchnia z podłużnymi włóknami;
  • miąższ twardy, żółty. Zapach nieprzyjemny (karbidu lub gazu świetlnego).

Pospolity.

mleczaj rydz
Lactarius deliciosus

Wygląd:

  • kapelusz cielisto czerwony lub w odcieniach pomarańczowego z domieszką zieleni. Powierzchnia koncentrycznie strefowana, czasami jamkowato plamista. Młode osobniki mają kapelusz wypukły, starsze wklęsły, z płytkim wgłębieniem na środku, stare lejkowaty, z podwiniętym brzegiem;
  • hymenofor blaszkowy, blaszki są pomarańczowożółte, o różnej długości, prosto przyrośnięte lub zbiegające na trzon, cienkie i kruche. Po uszkodzeniu wybarwiają się na zielono;
  • trzon barwy kapelusza, przesiąknięty mleczkiem, cylindryczny, początkowo pełny, później pusty;
  • miąższ zbudowany z kulistych komórek, które przyczyniają się do jego kruchości, przesiąknięty mleczkiem. O smaku lekko gorzkawym, cierpkim i słodkawej, owocowej woni.

Mikoryzuje z sosnami.

 mleczaj wełnianka
Lactarius torminosus

Wygląd:

  • kapelusz z centralnym wgłębieniem, pokryty filcowatą skórką, która przy dużej wilgotności staje się lepka, brzeg kapelusza przeważnie podwinięty, pokryty zwisającymi z niego wełnistymi kosmkami;
  • hymenofor blaszkowy, blaszki są jasnokremowe lub białe, o gładkich ostrzach, gęsto rozstawione (ze śródblaszkami) nieco zbiegające po trzonie;
  • trzon cylindryczny, początkowo pełny, później pusty;
  • miąższ zbudowany z kulistych komórek, które przyczyniają się do jego kruchości, biały, o owocowej lub terpentynowej woni i ostrym piekącym smaku. Wydziela białe, nie przebarwiające się mleczko o bardzo ostrym smaku.

borowik szlachetny
Boletus edulis

Wygląd:

  • kapelusz brązowy, z wiekiem do ciemnobrązowego, czerwonobrązowego, brzeg kapelusza może być jaśniejszy, podobnie owocniki przykryte ściółką mogą być bardzo jasne, najpierw półkulisty, potem wypukły, u starych egzemplarzy poduszkowato rozpostarty; powierzchnia gładka lub pomarszczona; przy wilgotnej pogodzie nieco lepka;
  • pory początkowo białawe, potem żółte do oliwkowozielonych; dość drobne, okrągławe z wiekiem kanciaste; uciśnięte nie przebarwiają się;
  • rurki takiej samej barwy, dość długie; łatwo oddzielają się od kapelusza; przy trzonie zatokowato wycięte;
  • trzon białawy do jasnobrązowego, dolna część jaśniejsza, w górnej części lub na całej długości trzonu mniej lub bardziej wyraźna biaława lub jasnobrązowa siateczka, mniej lub bardziej rozszerzony u podstawy;
  • miąższ młody biały i zwarty, u starszych egzemplarzy gąbczasty; pod skórką zabarwiony na brązowo (czerwonobrązowawo); niezmienny; zapach przyjemny; smak łagodny, przyjemny (orzechowy); zapach suszu charakterystyczny, intensywny, przyjemny.

Pospolity. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach w lasach iglastych i liściastych na glebach kwaśnych, unika gleb wapiennych.

Jadalny. Bardzo smaczny i wysoko ceniony z uwagi na silny przyjemny specyficzny aromat, zwłaszcza w postaci suszu. Dodany do potraw nadaje im niepowtarzalny, przyjemny smak i zapach. Borowik szlachetny i wszystkie jego odmiany (np. borowik sosnowy, borowik usiatkowany) jest dopuszczony do obrotu handlowego na terenie Polski.

goryczak żółciowy
Tylopilus felleus

Wygląd:

  • kapelusz jasno-, płowo- lub szarobrązowy, matowy, zamszowy, wilgotny słabo śluzowaty; 50-150(200) mm średnicy, początkowo półkulisty, potem wypukły i rozpostarty;
  • pory młode białe (szarobiałe), z wiekiem różowiejące, stare cielisto brązowe;
  • rurki tej samej barwy, długie na 10-20 mm, przy trzonie zatokowato wycięte, uszkodzone brązowieją;
  • trzon nieco jaśniejszy od kapelusza, oliwkowożółty do oliwkowobrązowego, z wyraźną, ciemniejszą, siateczką o dużych oczkach, zwykle na całym trzonie; 40-150 x 20-50 mm, stosunkowo smukły, równogruby do maczugowatego;
  • miąższ biały, niezmienny; młody twardy, potem gąbczasty; o bardzo gorzkim smaku, przyjemnym zapachu.

Pospolity. Owocniki wyrastają od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach po kilka, pod sosnami, świerkami, na kwaśnych glebach. Niejadalny z powodu bardzo gorzkiego smaku. Trudno go mimowolnie zjeść w potrawie z uwagi na wyjątkowo gorzki smak. Gorzki smak nie zanika podczas suszenia ani podczas gotowania. Zwłaszcza gdy jest młody to łudząco przypomina borowika szlachetnego (prawdziwka) Botelus edulis lub podgrzybka brunatnego Xerocomus radius. Odróżnia się jednak od nich różowymi rurkami (co jest widoczne dopiero u dojrzałych owocników), ciemną wyraźną siateczką na trzonie (u borowika jest ona słabsza i głownie w górnej części trzonu) ale przede wszystkim bardzo gorzkim smakiem.

pieprznik jadalny (kurka)
Cantharellus cibarius

Wygląd:

  • kapelusz u młodych osobników guzikowaty, okrągły, później wypukły, z podwiniętym brzegiem, a u starszych osobników rozpostarty, lejkowaty, gładki matowy, jasnożółty do pomarańczowożółtego;
  • hymenofor nieregularny, widlasto rozgałęziony, z grubymi listewkami zbiegającymi na trzon;
  • trzon barwy kapelusza, podstawa zwężona, powyżej szerszy i łagodnie przechodzący w kapelusz, pełny i twardy, często wygięty;
  • miąższ biały lub bladożółty, o zwartej konsystencji, łamliwy, włóknisty w trzonie, zapach owocowy, korzenny, trochę pieprzowy, smak łagodny, kwaskowaty.

Grzyb mikoryzowy.

lisówka pomarańczowa
Hygrophoropsis aurantiaca

Wygląd:

  • kapelusz cienkomięsisty z podwiniętym brzegiem i płowego koloru, później na środku lejkowato zapadnięty o pofałdowanych lub powyginanych brzegach, kolor żółtym, żółtopomarańczowy, skórka gładka, nieco matowa, sucha;
  • hymenofor blaszkowy, blaszki rozwidlające się, zbiegające na trzon pomarańczowożółte;
  • trzon walcowaty, wyżej stożkowato rozszerzający się i płynnie przechodzący w kapelusz, najpierw pełen z wiekiem pusty;
  • miąższ biały lub kremowy, soczysty i miękki, smak i zapach łagodny, gorzko-kwaśny.