(tekst: Ludwik Lipnicki)

Chrobotek leśny, fot. L.L.

Pod okapem sosen, szczególnie w północnej części Parku, dno lasu ma odcień szaro-siwawy. To są, ciągnące się aż po granice widoczności, chroboczące pod butami porostowe dywany. Dominują nieco jaśniejsze chrobotki leśne (Cladonia arbuscula).
Podobnie drzewkowato rozgałęzione, ale o popielatym lub bardziej szarym odcieniu, są chrobotki reniferowe (C. rangiferina). Są też i inne. U jednych podecja (czyli wznoszące się ku górze części ich plech) mają postać szydlastą, są proste lub nieco zgięte. Tak wygląda, np. chrobotek szydlasty (C. coniocraea) i siwy (C. glauca). Inne, przypominające zastawę krasnalkowych stołów, mają postać kubków, kieliszków itp. o brzeżkach gładkich, regularnych lub postrzępionych; stąd też i ich nazwy: chrobotek kubkowaty (C. pyxidata), chrobotek strzępiasty (C. fimbriata) i cała lista innych.

Chrobotek gwiazdkowaty, fot. L.L.

Tu i ówdzie, w miejscach bardziej prześwietlonych, np. na liniach oddziałowych i piaszczystych poboczach dróg brązowe kilkunastocentymetrowej średnicy kępy tworzy płucnica islandzka (Cetraria islandica). W odróżnieniu od chrobotków, którym zazwyczaj towarzyszy, jej odcinki są szersze i wyraźnie spłaszczone. W suchych borach chrobotkowych wszystkie porosty naziemne odgrywają niezwykle ważną rolę w regulowaniu wilgotności. To właśnie one zatrzymują na dnie lasu wodę opadową, która przesiąka przez piaszczystą glebę jak przez sito. W wyniku jej odparowywania przez pewien czas utrzymywany jest wysoki poziom wilgoci w powietrzu. W borach świeżych, pospolitszych w południowej części Parku, na przykład w okolicach Strugi i Gacna, funkcję regulatora wilgotności pełnią głównie mszaki.

Chrobotek, fot. D.K.

Wędrując „żużlówką” albo drogą z Owinka ku Strudze zwróć uwagę na istne kożuchy porostów pokrywające pnie brzóz. Jedne z nich, niczym szare monety, ciasno przylegają do kory - to rozetki pustułki pęcherzykowatej (Hypogymnia physodes).
Obok, nieco jaśniejsze i trochę większe plechy tarczownicy bruzdkowanej (Parmelia sulcata). Te najpospolitsze porosty listkowate sąsiadują z innymi, większymi i mniejszymi, pospolitymi i bardzo rzadkimi, o plechach krzaczkowatych i skorupiastych. Niektóre, np. płucnica modra (Platismatia glauca) tworzą szerokie, mocno odstające odcinki, często o niebieskawo - lub zielonawo szarym zabarwieniu, a podobna do niej płucnica zielonawa (C. chlorophylla) - jest zielonobrunatna. Nie mniej okazały jest mąklik otrębiasty (Pseudevernia furfuracea) , o węższych niż u płucnic i szarych, nieco rynienkowato zwiniętych odcinkach. Być może uda ci się zauważyć brodaczki (Usnea) i włostki (Bryoria).
Zwisające na pniach kilku- lub kilkunastocentymetrowe „brody” są jedną z największych wartości przyrodniczych Parku. Niemalże we wszystkich niżowych kompleksach leśnych już wymarły lub są bardzo poważnie zagrożone wymarciem. Interesujące porosty nadrzewne znajdziesz także w innych częściach Parku i na jego obrzeżach, np. przy drodze prowadzącej do leśniczówki Bachorze, przy południowych brzegach jeziora Ostrowite, na topolach w Starym Młynie.

Złotorost ksantoria, fot. M.Sz.

odległości około 200-300 metrów w kierunku północnym od śródleśnej wydmy rozsypującej swoje piaski niedaleko jeziora Gacno Wielkie stoi ogrodzony płotkiem, okazały głaz narzutowy. Żyją na nim najbardziej interesujące w skali całego Parku porosty naskalne. Według legendy, głaz ten został ustawiony na pamiątkę przemarszu wojsk napoleońskich. Jeśli tak było, to porosty osiedliły się na nim prawie dwieście lat temu i żyją do dzisiaj, a - jak na tę grupę organizmów przystało - nie są bynajmniej staruszkami.

Brodaczka zwyczajna, fot. L.L.

wyraźnie wyróżniają nasz Park na tle innych niżowych parków narodowych. Mogą to potwierdzać chociażby poniższe informacje:

- liczba gatunków dotychczas stwierdzonych - 231;
- około 20 gatunków reliktów puszczańskich potwierdza istnienie dobrze zachowanych mikrosiedlisk, w których panują jeszcze warunki zbliżone do typowych dla naturalnych lasów;
około 60 gatunków objętych w Polsce ochroną prawną;
- 70 gatunków spośród umieszczonych w „Polskiej Czerwonej Liście Porostów Zagrożonych” - niektóre z nich już wymarły w innych częściach kraju, tu należą do pospolitych lub przynajmniej częstych;
- obecność porostów bardzo wrażliwych na zanieczyszczenia powietrza;
- obecność gatunków o niewielkiej liczbie stanowisk w kraju i na Niżu Środkowoeuropejskim.

Pamiętaj!
Te niby nieważne, szare plamki, skorupki, krzaczki na glebie, korze drzew lub na kamieniach są często niemożliwymi do zastąpienia trybikami w prawidłowym funkcjonowaniu niezwykle skomplikowanego i nadal jeszcze mało znanego mechanizmu - Przyrody. Oglądaj je, podziwiaj bogactwo kształtów i form, które często dopiero lupa odsłania. Ale nie zrywaj ich i nie niszcz. Nie tylko, dlatego że jesteś na terenie Parku Narodowego, gdzie każdy element Przyrody jest chroniony prawem. Możesz bezwiednie (i bezmyślnie) zniszczyć jedno z ostatnich stanowisk na terenie Polski jakiegoś cennego dla nauki gatunku albo rozerwać ogniwo w bardzo ważnym łańcuchu powiązań między organizmami.

A poza tym:
jesteś w parku narodowym, który można określić (jeśli przesadnie, to tylko w niewielkim stopniu) „królestwem porostów” i w którym organizmy te objęte są szczególną troską i opieką.



Drukuj treść