Park Narodowy Bory Tucholskie

Wersja polska English version Deutsch
Biuletyn Informacji Publicznej
Fundusze Europejskie

Żuraw Grus grus

Systematyka

Rząd: Żurawiowe (Gruiformes)
Rodzina: żurawie (Gruidae)
Gatunek: Żuraw (Grus grus)

Wygląd Zewnętrzny

Bardzo piękny, dostojny ptak. Jeden z największych występujących w Polsce. Z wyprostowaną szyją może mierzyć 1,2 m wysokości. Wyglądem przypomina trochę czaplę siwą i często bywa z nią mylony. Jednak w przeciwieństwie do niej nie zgina szyi w trakcie lotu. Cały pokryty jasnopopielatymi piórami, jedynie końce skrzydeł oraz część szyi i głowy są ciemne. Nogi są smukłe, czarne. Charakterystyczna jest czerwona czapeczka z tyłu głowy oraz piękny „pióropusz”. Nie jest to jednak ogon a jedynie długie lotki skrzydeł. Gdy są złożone, pióra zwisają przypominając piękny, puszysty ogon. Dymorfizm płciowy jest słabo zaznaczony, samiec jest trochę większy od samicy.

Występowanie

Gatunek ten występuje najliczniej w Polsce północnej (Mazury, Wielkopolska, Pomorze Zachodnie). Wykazuje tendencję wzrostową i jest coraz częstszym sąsiadem człowieka. Szczególnie widowiskowe i głośne są jesienne zlotowiska, kiedy ptaki zbierają się przed odlotem na zimę. Może być ich do kilku tysięcy na jednym zbiorniku wodnym. Możemy je obserwować również w Parku Narodowym „Bory Tucholskie” na Jeziorze Ostrowitym, gdzie od wielu lat żurawie zbierają siły przed jesienną wędrówką.

Źródło: http://monitoringptakow.gios.gov.pl/

Tryb życia

Żuraw jest gatunkiem pojawiającym się bardzo wcześnie, często już w lutym. Przylatujące pary głośno oznajmiają, że terytorium jest już zajęte. Swoim donośnym klangorem zwiastują nadchodzące ocieplenie. Wczesny przylot żurawi wiąże się z ryzykiem. Bywa, że jeszcze w marcu lub kwietniu zaskoczy je zima, wówczas lęg jest narażony na wychłodzenie. Gniazdo jest bardzo duże (do 80 cm średnicy), dość dobrze widoczne, choć zwykle zbudowane w miejscu trudno dostępnym. Jego wysokość zależy od poziomu wody, gdyż zakładane jest w podmokłych częściach lasu, w strefie brzegowej jeziora lub nawet bezpośrednio na łące (co zaobserwowano w roku 2012 w PNBT).

Zniesienie zwiera zwykle 2 jaja, które wysiadywane są ok. miesiąca. Maluchy są zagniazdownikami i szybko wychodzą z gniazda, by wspólnie z rodzicami wędrować i poznawać okolicę. Często w tym okresie można się natknąć na dostojną parę rodzicielską z mniej dostojnym, śmiesznie podskakującym młodym żurawiem.

Żurawie odżywiają się zarówno pokarmem roślinnym jak i zwierzęcym, w zależności od tego, co jest akurat dostępne. Mogą to być młode części roślin, kiełki i dojrzewające ziarna zbóż, kukurydza ale również chrząszcze, mrówki, dżdżownice, płazy a nawet ryby i drobne ssaki.

Ochrona w parku

W PNBT prowadzi się monitoring żurawia zarówno wczesną wiosną, kiedy lokalizujemy wszystkie zajęte przez pary terytoria, jak i jesienią, licząc ptaki na zlotowisku na Jeziorze Ostrowitym. Na obszarze Parku gniazduje zwykle kilka par (5-10), jednak nie wszystkim udaje się wychować potomstwo. Jak zwykle w przypadku ptaków zakładających gniazda na ziemi, duży wpływ na lęgi ma drapieżnictwo (np. ze strony dzika).

Na nocleg na Jezioro Ostrowite pierwsze ptaki zlatują się w sierpniu, punkt kulminacyjny ma miejsce zwykle na początku października. Największą liczbę nocujących żurawi odnotowano w 2008 roku i było ich 2 300 sztuk. Ptaki gromadzą się zwykle do połowy października, czasami zostają aż do listopada.

Ciekawostki

Zawrotna prędkość lotu: przy korzystnych prądach mogą osiągnąć prędkość do 100 km/h.

Wierny jak żuraw: ptaki te łączą się w pary na całe życie. Para razem wraca z zimowiska i zajmuje zwykle ten sam rewir, co w roku ubiegłym, jeżeli nie ubiegnie ich jakaś inna para.

Kiedy żuraw nie lata?: Jak wszystkie ptaki, żurawie wymieniają co jakiś czas upierzenie. W ich przypadku dzieje się to nagle i tracą wówczas wszystkie lotki jednocześnie, przez co nie mogą przez pewien okres latać. Co ciekawe, zbiega się to z okresem wodzenia piskląt. Jest to naturalne rozwiązanie, które ma chronić młode. W razie niebezpieczeństwa cała rodzina szybko musi znaleźć schronienie, nie ma obawy, że dorosły ptak wystraszony odleci.

Literetura

  1. Kruszewicz A. G., 2005. Ptaki Polski Tom I. Multico, Warszawa.
  2. Gromadzki M.(red.), 2004. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ptaki (część I) Tom 7.